Opłatek wigilijny
L’opÅ‚atek du réveillon
C'est le moment le plus important du réveillon de Noël en Pologne : le partage de l'opÅ‚atek (opwatek), du pain azyme fabriqué uniquement à partir d'eau et de farine. Ce pain sans levain, identique à celui utilisé par Jésus lors de la Dernière Cène, a ses racines dans les temps bibliques, et sa méthode de préparation n'a pas changé au fil des siècles, même si aujourd'hui le pain a un caractère différent, il est plus blanc, plus fin, plus délicat et décoré d’images en relief et de symboles religieux. Ce rituel du partage de l'opÅ‚atek, profondément enraciné dans la culture polonaise depuis des siècles, est encore souvent précédé de la lecture d'un fragment de l'Évangile selon saint Luc, racontant l'histoire de la naissance de Jésus à Bethléem en Judée.
Le mot opÅ‚atek vient du latin « oblatum » – « ce qui est offert ». Dans les temps anciens, les hommes faisaient des sacrifices aux forces inconnues de la nature – l’eau, la foudre, les vents, les tremblements de terre – pour se protéger de tout ce qui pouvait les menacer. Apparemment, les premiers opÅ‚atki tels que nous les connaissons aujourd'hui ont été cuits par des moines du monastère bénédictin de Cluny en Bourgogne. De là, ils se répandirent dans toute l’Europe et, avec le christianisme, atteindront la Pologne. Cependant, ils n'étaient alors utilisés que lors des messes, comme hosties pour les fidèles lors de la communion. Ce n’est qu’à partir du XVe siècle qu’ils deviennent très populaires grâce à une production à grande échelle en dehors des monastères.
Ce partage de l'opÅ‚atek - dérivé de l'ancienne coutume des eulogies (pain apporté à l'église pour être béni et ensuite partagé avec les proches) des premiers siècles du christianisme - rapproche les personnes éloignées, relie les morts aux vivants. Il est considéré comme un signe de réconciliation, de pardon, d'amour, d'amitié et de paix. C’est bien sûr un moment privilégié pour se souhaiter prospérité et se pardonner d’éventuelles fautes. Autrefois, on croyait que celui qui partageait l'opÅ‚atek la veille de Noël n'aurait pas faim toute l'année et pourrait donc partager son pain avec les plus pauvres. Aujourd’hui encore, il est courant d’inclure un fragment d’opÅ‚atek dans les cartes que nous envoyons à nos proches avec nos vœux de Noël.
Opłatek wigilijny
To najważniejszy moment wigilii bożonarodzeniowej w Polsce: dzielenie siÄ™ opÅ‚atkiem, przaÅ›nym chlebem, przyrzÄ…dzanym wyÅ‚Ä…cznie z wody i mÄ…ki. Ten przaÅ›ny chleb, identyczny z tym, którego użyÅ‚ Jezus podczas Ostatniej Wieczerzy, ma swoje korzenie w czasach biblijnych, a sposób jego przyrzÄ…dzania nie zmieniÅ‚ siÄ™ na przestrzeni wieków, choć dzisiaj chleb ten ma inny charakter, jest bielszy, cieÅ„szy, delikatniejszy i zdobiony pÅ‚askorzeźbionymi symbolami religijnymi. Ten rytuaÅ‚ dzielenia siÄ™ opÅ‚atkiem, gÅ‚Ä™boko zakorzeniony od wieków w polskiej kulturze, do dziÅ› czÄ™sto poprzedzany jest odczytaniem fragmentu Ewangelii wedÅ‚ug Å›w. Åukasza, opowiadajÄ…cego o narodzinach Jezusa w Betlejem w Judei.
SÅ‚owo opÅ‚atek pochodzi od Å‚aciÅ„skiego „oblatum” – „to, co jest ofiarowane". W starożytnoÅ›ci ludzie skÅ‚adali ofiary nieznanym siÅ‚om natury – wodzie, bÅ‚yskawicom, wiatrom, trzÄ™sieniom ziemi, aby uchronić siÄ™ przed wszystkim, co mogÅ‚oby im zagrozić. Podobno pierwsze opÅ‚atki, jakie znamy dzisiaj, upiekli mnisi z klasztoru benedyktynów w Cluny w Burgundii. StamtÄ…d rozprzestrzeniÅ‚yby siÄ™ po caÅ‚ej Europie i wraz z chrzeÅ›cijaÅ„stwem dotarÅ‚y do Polski. Używano ich jednak wówczas jedynie podczas mszy, jako hostie dla wiernych w czasie komunii. Dopiero od XV wieku zyskaÅ‚y dużą popularność dziÄ™ki produkcji na dużą skalÄ™, poza klasztorami.
To dzielenie siÄ™ opÅ‚atkiem – wywodzÄ…ce siÄ™ ze starożytnego zwyczaju eulogii (przynoszenie do koÅ›cioÅ‚a chleba w celu poÅ›wiÄ™cenia i dzielenie siÄ™ nim z bliskimi) z pierwszych wieków chrzeÅ›cijaÅ„stwa – zbliża ludzi, którzy sÄ… daleko, Å‚Ä…czy umarÅ‚ych z żywymi. Uważany jest za znak pojednania, przebaczenia, miÅ‚oÅ›ci, przyjaźni i pokoju. Jest to oczywiÅ›cie wyjÄ…tkowy moment, aby życzyć sobie nawzajem pomyÅ›lnoÅ›ci i przebaczyć sobie ewentualne przewinienia. Dawniej wierzono że ten, kto w WigiliÄ™ podzieli siÄ™ opÅ‚atkiem, nie bÄ™dzie gÅ‚odny w ciÄ…gu roku i dziÄ™ki temu bÄ™dzie mógÅ‚ podzielić siÄ™ swoim chlebem z najuboższymi. Do dziÅ› czÄ™stym zwyczajem jest wrzucanie fragmentu opÅ‚atka do kartek, które wysyÅ‚amy bliskim z życzeniami Å›wiÄ…tecznymi.